Ook partner worden?

De impact van personeelstekort op patiëntveiligheid

Jens Hooiveld
Laatst bewerkt: 14 april 2022

Personeelstekorten hebben zorgorganisaties de afgelopen jaren ernstig geplaagd. Door factoren zoals COVID-19-burn-out, een vergrijzend personeelsbestand en de Great Resignation (in de Verenigde Staten hebben alleen al in januari 2022 4,3 miljoen mensen hun baan opgezegd) wordt het probleem alleen maar erger.

Organisaties hebben te weinig personeel, werknemers voelen zich overbelast en ziekenhuizen hebben te maken met patiënten die zieker zijn dan normaal als gevolg van achterstallige zorg tijdens de pandemie. Veiligheidsdoelen zijn echter onveranderlijk en moeten nog steeds worden behaald. Het is een paradox zonder een gemakkelijke oplossing, maar zorgorganisaties kunnen het niet toelaten dat personeelstekorten de patiëntveiligheid beïnvloeden.

Gelukkig kan software voor patiëntveiligheid en incidentmanagement helpen om de hiaten op te vullen, een vangnet te bieden voor zowel werknemers als patiënten en zo toch te werken aan verbetering van de zorg.

Waarom goed personeel cruciaal is voor patiëntveiligheid

Het hebben van adequaat verpleegkundig personeel is een van de randvoorwaarden voor het management van zorgorganisaties en met goede reden. Verpleegkundigen bieden niet alleen zorg aan meerdere patiënten, maar de teams zijn ook de poortwachten van de veiligheid in de zorg, bewaken patiënten 24 uur per dag en reageren direct op hun behoeften. Dergelijke verantwoordelijkheden vereisen constante waakzaamheid van verpleegkundigen die over de juiste vaardigheden beschikken voor het type patiënten waarvoor ze zorgen en hun specifieke behoeften te behandelen.

Goede personeelsplanning is ingewikkeld en omvat veel variabelen, van de combinatie van verpleegkundige vaardigheden tot de scherpte van de patiënt. In de basis is het essentieel dat er voldoende verpleegkundigen aan het bed zijn om patiënten en hun behoeften effectief te controleren en erop te reageren, en dat is absoluut noodzakelijk om de kwaliteit hoog te houden. Daarom is het logisch dat zoveel veiligheids- en kwaliteitsindicatoren zijn gekoppeld aan personeel-gerelateerde zaken. Verpleegkundige-patiëntratio's en de algehele werklast van verpleegkundigen zijn gekoppeld aan veiligheidsfactoren zoals medicatiefouten, complicaties en zelfs sterfte in het ziekenhuis.

De noodklok: te weinig handen aan het bed!

Met de voortdurende behoefte aan voldoende personeel, bereikt het personeelstekort in de gezondheidszorg een kritiek punt. En zo wordt het steeds moeilijker om doelstellingen voor veiligheid en kwaliteit te realiseren.

De ECRI noemde personeelstekorten zelfs in de top 10 van zorgen over patiëntveiligheid van 2022. Het onderstreept dat klinische en niet-klinische personeelstekorten al een probleem waren vóór de pandemie en dat het alleen maar erger wordt. ERCI citeerde bijvoorbeeld gegevens waaruit blijkt dat in 2020 het personeelsverloop van geregistreerde verpleegkundigen in ziekenhuizen 18,7% (VS) bedroeg.

De organisatie wijst op meerdere factoren die bijdragen aan de noodsituatie op het gebied van verpleegkundigen die verder gaan dan alleen COVID-19-burn-out, waaronder een groeiend aantal verpleegkundigen die de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Terwijl verpleegkundigen die met pensioen gaan normaal gesproken worden vervangen door een gestage stroom van nieuwe verpleegkundigen, gebeurt dat nu niet.

En volgens een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie, "The State of the World's Nursing 2020", werkt meer dan 80% van de verpleegkundigen in de wereld in landen waar de helft van de wereldbevolking woont.

Daarnaast is er ook een zorgwekkend tekort aan studenten die kunnen instromen in verpleegkundige-opleidingen. Volgens de American Association of Colleges of Nursing werden in 2019 80.407 gekwalificeerde aanvragers van een zorgopleiding afgewezen vanwege factoren zoals onvoldoende ruimte voor onderwijs, stageplekken, docenten en budget.

Het personeelsprobleem beperkt zich niet alleen tot verpleegkundigen. Het ECRI-rapport wees op tekorten aan medische, laboratorium- en andere technici, evenals aan helpenden in de zorg, apothekers, artsen en andere clinici.

De consequenties van personeelstekort

Ongeacht de branche, als er minder werknemers beschikbaar zijn om dezelfde hoeveelheid tijd-kritisch werk te doen, zal de uitvoering niet alleen langer duren, maar zal de kwaliteit van dat werk eronder lijden. Dat leidt tot alarmbellen over de veiligheid voor zowel patiënten als medewerkers.

In de gezondheidszorg kan werk van lagere kwaliteit verwoestende gevolgen hebben. Talrijke studies tonen de gevolgen aan van een slechte personeelsbezetting op kwaliteitsmanagement en patiëntresultaten in de zorg.

Enkele cijfers uit diverse onderzoeken naar de gevolgen van personeelstekort in de gezondheidszorg:

  • Een studie gepubliceerd in het European Journal of Cardiovascular Nursing beoordeelde bijvoorbeeld 35 eerder gepubliceerde onderzoeken over de personeelsbezetting van verpleegkundigen op patiëntresultaten en vond opvallende verbanden tussen de twee. Hogere personeelsbezetting verminderde sterfte, medicatiefouten, gebruik van fixatiemiddelen, infecties en longontsteking. Meer personeel resulteerde ook in meer aspirinegebruik en meer patiënten die binnen 90 minuten percutane coronaire interventie kregen.
  • Uit een onderzoek in de Journal of Nursing Administration bleek dat "hoe lager het percentage professionele verpleegkundigen dat op een afdeling werkt, des te hoger het aantal medicatiefouten en wondinfecties."
  • Een ander artikel in de Journal of Nursing Care Quality ontdekte dat een lagere personeelsbezetting geassocieerd was met een hoger aantal valincidenten.
  • En misschien wel het meest vernietigende van alles was een New England Journal of Medicine-studie die aantoonde dat het in dienst hebben van geregistreerde verpleegkundigen onder het streefniveau geassocieerd was met een verhoogde sterftecijfer.
  • Er is ook het probleem van gemiste verpleegkundige zorg; wanneer zorg wordt uitgesteld, onvolledig of helemaal niet wordt voltooid, zoals het missen van een geplande medicatiedosis. Onderzoek hiernaar wijst ook op een verband met personeelsbezetting. Verpleegkundigen in sterk bemande afdelingen hadden bijvoorbeeld veel minder incidenten met gemiste verpleegkundige zorg. En patiënten op die afdelingen hadden significant minder kans op het mislopen van mondverzorging, baden/huidverzorging, registratie van bepaalde scores en hulp bij toiletgang, ontdekte een onderzoek van de Internal Nursing Review.
  • Andere resultaten die sterk worden beïnvloed door onvoldoende personeel, zijn onder meer de duur van het verblijf, de tevredenheid van de patiënt, de slechte kwaliteit van de door verpleegkundigen geleverde zorg en heropnames, zo blijkt uit een andere literatuurstudie.
  • Bovendien lijkt de krappe personeelsbezetting de ontoereikende personeelsbezetting juist te verergeren. Chronische onderbezetting en burn-out van verpleegkundigen kwamen al vóór COVID-19 veel voor, en burn-out leidt tot een lagere verpleegkundige tevredenheid. In feite toonde een Nursing Outlook-onderzoek aan dat zelfs een toename van slechts één patiënt per verpleegkundige geassocieerd was met een toename van 8% van de kans op ontevredenheid met het werk en een 1,05-voudige toename van de intentie van een verpleegkundige om hun baan te verlaten.

Incident management software helpt

Het is duidelijk dat adequaat en geschikt personeel een belangrijke sleutel is om patiëntveiligheid te waarborgen. Het is daarnaast ook belangrijk om hulpmiddelen te bieden om zorgmedewerkers te helpen op de hoogte te blijven van incidenten en bijna-ongevallen die zich voordoen, vooral wanneer zorginstellingen al weinig personeel hebben.

Het melden van incidenten is om vele redenen belangrijk om de kwaliteit te waarborgen, waaronder het extra waakzaam houden van medewerkers over hun dagelijkse activiteiten, ze te helpen begrijpen wanneer en waarom incidenten plaatsvinden, en het leveren van bruikbare gegevens die toekomstige incidenten kunnen voorspellen en voorkomen.

Hoewel het melden van incidenten vaak op weerstand stuit van verpleegkundigen, is het belangrijk dat zorgmanagers hun personeel een veilige omgeving bieden, om open te zijn wanneer zich incidenten of bijna-ongevallen voordoen. Leidinggevenden moeten duidelijk communiceren dat het melden van incidenten niet tot straffen zal leiden.

Een andere reden waarom incidenten soms te weinig worden gemeld, is de administratieve lasten die met het melden gepaard gaan. Daarom schakelen veel organisaties over op incidentmanagementsoftware, waarmee meldingen naadloos op een digitaal platform kunnen worden gedaan. Incidentbeheersoftware kan ook nog een stap verder gaan met het rapporteren. De digitale aanpak helpt organisaties niet alleen aan capaciteit om de meldingen te verzamelen, maar deze ook te analyseren. Het stelt het management in staat trends op te merken, te anticiperen op problemen en acties te ondernemen om ervoor te zorgen dat de incidenten niet opnieuw gebeuren.

Wanneer incidenten follow-ups of specifieke acties vereisen, geeft de software de nodige waarschuwingen of zorgt het ervoor dat de informatie bij de juiste database of persoon terechtkomt. Elk van deze functies helpt medewerkers om aan veilige zorg te blijven werken, wat vooral belangrijk is wanneer zorgorganisaties te maken hebben met personeelstekorten.

Adequate en geschikte personeelsbezetting is van cruciaal belang om patiënten veilig te houden. Door hulpmiddelen voor incidentbeheer te bieden die tijd-, locatie- en device-onafhankelijk zijn, krijgen medewerkers een extra hulpmiddel binnen handbereik om de best mogelijke zorg te bieden.

Download eBook stappenplan voor patiëntveiligheid
Is deze blog ook interessant voor een collega? Deel gerust. 

Misschien vind je dit ook interessant:

Andere blogs over patiëntveiligheid

Onze specialisten helpen je graag verder

Heb je een inhoudelijke vraag over kwaliteit- en risicomanagement? Of wil je meer weten over de mogelijkheden met onze software? We horen graag van je.
Contact opnemen